Burze tornadowe to zjawiska meteorologiczne o niezwykle wysokim potencjale destrukcyjnym. W Polsce, choć nie tak często jak w Stanach Zjednoczonych czy Meksyku, zdarzają się lokalne tornada, które mogą przynieść poważne szkody. Według danych Meteorologicznego Instytutu Meteorologicznego (IMGW) na terenie kraju zanotowano ponad 100 przypadków tornad od lat 90. XX wieku, przy czym w ostatnich dekadach ich liczba wzrasta. Najbardziej dotkliwe tornada w historii Polski miały miejsce w 1990 roku, kiedy to w województwie śląskim i opolskim zniszczenia wyniosły setki milionów złotych, a liczba ofiar śmiertelnych przekroczyła kilkanaście osób.
Tornada powstają w wyniku interakcji różnych warstw powietrza. Kluczowym warunkiem jest silne gradient temperatury i wilgotności, zwłaszcza w warstwach troposfery. W Polsce najczęściej dochodzi do ich powstawania w okresie od kwietnia do września, szczególnie w dniach ciepłych i wilgotnych, kiedy to silne konwekcja powietrza podniesionego do wysokości chmur burzowych staje się niekontrolowana. Przykładem może być tornado z 2016 roku nad województwem podkarpackim, które zniszczyło kilka wsi i wymusiło ewakuację tysięcy osób. Według badań naukowców, w Polsce średnio co dwa lata dochodzi do ponad 20 lokalnych tornad, jednak większość z nich jest słabo rozwinięta i nie przekracza kategorii EF-1 na skali Fujity.
Najgroźniejsze tornada w Europie, a w tym w Polsce, zazwyczaj zaliczane są do kategorii EF-2 lub wyższej. W 2020 roku tornada w województwie dolnośląskim i opolskim spowodowały zniszczenia na sumie około 50 milionów złotych, a w 2019 roku w województwie wielkopolskim zanotowano tornada, które uszkodziło ponad 30 budynków. Według badań przeprowadzonych przez Polskie Towarzystwo Meteorologiczne, tornada w Polsce najczęściej występują na obszarach rolniczych, gdzie najbardziej narażone są gospodarstwa rolne i infrastruktura wiejska. W porównaniu do innych krajów europejskich, Polska ma stosunkowo niską liczbę ofiar śmiertelnych, jednak ryzyko zniszczeń materialnych jest znaczne.
Najbardziej niebezpieczne warunki dla tornad
Tornada najczęściej powstają w obszarach o specyficznym układzie atmosferycznym. W Polsce kluczową rolę odgrywają masy powietrza kontynentalnego i morskiego, które w okresie letnim tworzą niejednorodne warunki termiczne. Według danych Europejskiego Centrum Przewidywania Zjawisk Meteorologicznych (ECMWF), tornada w Polsce najczęściej powstają w okolicy dolnych partii atmosfery, gdzie silne gradienty temperatury i wilgotności sprzyjają powstawaniu superkomórek burzowych. Przykładowo, tornada z 2019 roku nad województwem podkarpackim powstały w warunkach, w których temperatura na wysokości 5 km wynosiła około 15°C, a wilgotność względna przekraczała 80%. W takich warunkach powstają najsilniejsze tornada, które mogą osiągać prędkości wiatru przekraczające 200 km/h.
- W Polsce średnio co dwa lata dochodzi do ponad 20 tornad, z czego około 10 jest klasyfikowanych jako EF-1 lub wyższa.
- Najczęściej tornada występują w okresie od kwietnia do września, szczególnie w dniach ciepłych i wilgotnych.
- Najbardziej dotkliwe tornada w historii Polski zanotowano w 1990 roku w województwach śląskim i opolskim, gdzie zniszczenia wyniosły setki milionów złotych.
- Tornada w Polsce najczęściej występują na obszarach rolniczych, gdzie narażone są gospodarstwa rolne i infrastruktura wiejska.
- Według badań naukowców, tornada w Polsce najczęściej osiągają prędkości wiatru przekraczające 150 km/h.
Jak chronić się przed tornadami?
W przypadku zagrożenia tornadem kluczowe jest szybkie reagowanie i odpowiednie przygotowanie. Według instrukcji Państwowego Centrum Antypandemicznego, w przypadku ostrzeżenia przed tornadem należy unikać otwartych przestrzeni, budynków jednorodzinnych oraz terenów zalesionych. Najbezpieczniejszym miejscem jest podziemny schron, basen lub jaskinia, jeśli jest dostępna. W przypadku braku takiego schronu, należy schronić się w najniższej części budynku, najlepiej w pomieszczeniu o kształcie prostokątnym, np. w piwnicy lub podłogowym piwniczkach. Warto również zapoznać się z lokalnymi planami ewakuacyjnymi i umieścić w domowej apteczce środki pierwszej pomocy oraz lampę wiatrową. W przypadku ostrzeżenia pogodowego, warto również zainstalować na komputerze lub smartfonie aplikację meteorologiczną, która umożliwia monitorowanie sytuacji w czasie rzeczywistym.
Warto również regularnie sprawdzać aktualne ostrzeżenia meteorologiczne i korzystać z usług lokalnych służb ratowniczych. W przypadku tornada najczęściej zdarza się, że wiatr unosi śmieci, drzewa i inne przedmioty, co może stanowić dodatkowy ryzyko dla osób przebywających na zewnątrz. W przypadku wystąpienia tornada, należy unikać otwartego terenu, a jeśli jest to nieuniknione, należy schronić się w najniższej części budynku lub podziemnym schronie. W przypadku wystąpienia tornada w pobliżu, warto również zwrócić uwagę na sygnalizację drogową i ostrzeżenia lokalnych służb ratowniczych.
